การให้บริการของกลุ่มงานอาหาร



ชนิดตัวอย่างและขอบเขตการให้บริการ

1. อาหารและน้ำตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขอาหารนำเข้า และอาหารทั่วไปที่ต้องการทราบเกี่ยวกับส่วนประกอบของอาหารรวมทั้งสารปนเปื้อน สารเจือปน และเชื้อจุลินทรีย์

2. อาหารและน้ำที่ต้องการตรวจหาสาเหตุการเกิดโรคระบาด  หรือเชื้อโรคอาหารเป็นพิษ

การเก็บตัวอย่าง

1. ตัวอย่างอาหารที่แบ่งบรรจุภาชนะย่อยจากแหล่งผลิตเช่น  อาหารกระป๋อง  ไอศกรีมแท่ง เครื่องดื่ม  น้ำบริโภคบรรจุขวด  ให้สุ่มเก็บตัวอย่างที่ผลิตในรุ่นเดียวกัน  ตามจำนวนหน่วยหรือปริมาณที่ต้องการ

2. ตัวอย่างอาหารที่ผลิตเป็นจำนวนมากโดยไม่ได้แบ่งบรรจุภาชนะย่อย  เช่น ไอศกรีมที่ตักจากถัง อาหารปรุงสำเร็จที่จำหน่ายตามร้านค้า เครื่องดื่มประเภทน้ำผลไม้สด ให้สุ่มเก็บจากหลายๆ จุด โดยใช้ภาชนะตักตัวอย่างที่เผาไฟฆ่าเชื้อโรคและทิ้งให้เย็น  ตักให้ต่ำกว่าผิวหน้าของอาหารประมาณ 1 นิ้วใส่ภาชนะบรรจุที่สะอาด เก็บตัวอย่างให้มากพอตามปริมาณที่ต้องการปิดภาชนะให้แน่น และติดฉลากที่ภาชนะบรรจุทุกอัน

3. ตัวอย่างน้ำ น้ำแข็ง  ที่ต้องการตรวจเชื้อจุลินทรีย์ให้เก็บตัวอย่างโดยใช้วิธีปราศจากเชื้อ ดังนี้

    - น้ำบริโภคบรรจุขวดและน้ำแร่   เก็บตัวอย่างโดยการสุ่มจากหลาย ๆ ตำแหน่งในโรงงานผลิต หรือสุ่มจากสถานที่จำหน่ายจากหลาย ๆ ลัง

    - น้ำผลิตน้ำแข็ง   เก็บตัวอย่างที่จุดก่อนเข้าซองน้ำแข็ง

    - น้ำแข็งก้อนหรือน้ำแข็งหลอด  เลือกแบ่งน้ำแข็งจากหลาย ๆ ซองโดยแบ่งเป็นก้อนขนาดพอบรรจุในภาชนะได้ หากตัดก้อนใหญ่เกินไปจะบรรจุได้น้อยจึงควรทำเป็นก้อนเล็ก ๆ หลายก้อนบรรจุให้เต็ม ปิดฝาให้สนิท ถ้าเป็นน้ำแข็งหลอดให้เลือกตักจากหลายๆ จุด

    - น้ำจากก๊อก  ทำความสะอาดก๊อกแล้วเอาไฟลนเพื่อฆ่าเชื้อเปิดน้ำไหลทิ้งประมาณครึ่งนาที เปิดจุกขวดปราศจากเชื้อโดยการจับที่แผ่นอะลูมิเนียมหุ้มฝาขวดถือขวดตรงบริเวณใกล้ก้นขวด รองน้ำจากก๊อกโดยไม่ต้องเขย่าล้างขวดและต้องระวังไม่ให้จุกขวดไปสัมผัสกับสิ่งใดๆ  ซึ่งอาจจะทำให้เกิดการปนเปื้อนเชื้อจุลินทรีย์ลงไปในตัวอย่าง เก็บตัวอย่างน้ำโดยให้เหลือช่องว่างปากขวดไว้เล็กน้อย  แล้วรีบปิดจุกทันที

    - น้ำจากบ่อที่ใช้มือโยกสูบ  ปล่อยให้น้ำไหลทิ้งไปประมาณครึ่งนาที  ทำความสะอาดโดยการฆ่าเชื้อปากทางที่น้ำไหลออกและปล่อยน้ำทิ้งก่อนเก็บตัวอย่าง

*หมายเหตุ

    ตัวอย่างน้ำแข็ง ควรรักษาสภาพการเป็นก้อนแข็งจนถึงห้องปฏิบัติการ  ส่วนน้ำทุกชนิดให้ส่งถึงห้องปฏิบัติการโดยเร็ว ภายใน 12 ชั่วโมง  หรืออย่างช้าไม่เกิน 48 ชั่วโมง  และควรแช่เย็นระหว่างนำส่ง

    การเตรียมขวดปราศจากเชื้อ  ใช้ขวดแก้วปากกว้าง ขนาดบรรจุ 120 มิลลิลิตร พร้อมฝาจุกแก้ว  หรือใช้ขวดน้ำเกลือแทนได้ ล้างขวดให้สะอาด คว่ำให้แห้ง  นำไปอบที่อุณหภูมิสูงกว่า 170 องศาเซลเซียส  เป็นเวลา 2 ชั่วโมง ปิดฝาและหุ้มด้วยแผ่นอะลูมิเนียมตั้งแต่ฝาขวดจนถึงคอขวดสำหรับจับตอนเปิด น้ำบางชนิดที่มีคลอรีนอิสระตกค้างเหลืออยู่  เช่น น้ำประปา  น้ำดื่มบางชนิด  จำเป็นต้องกำจัดคลอรีนออก เพราะจะมีผลในการทำลายเชื้อจุลินทรีย์ในตัวอย่างน้ำ โดยการเติมสารละลายโซเดียมไธโอซัลเฟต (Na2S2O3ความเข้มข้น 3% w/v จำนวน 0.1 มิลลิลิตร  ลงในขวดเปล่าก่อนนำไปอบฆ่าเชื้อ

4. ตัวอย่างน้ำน้ำแข็ง ที่ต้องการตรวจวิเคราะห์ทางกายภาพและเคมี ให้เก็บตัวอย่างดังนี้

    น้ำบริโภคบรรจุขวดน้ำแร่ น้ำแข็ง สุ่มตัวอย่างเช่นเดียวกับข้อ 3

    น้ำจากก๊อกเปิดน้ำทิ้งประมาณครึ่งนาที เขย่าล้างภาชนะและฝาก่อนด้วยน้ำก๊อกนั้น 2-3 ครั้ง  ก่อนเก็บตัวอย่าง  ปิดฝาให้สนิท และปิดฉลากให้เรียบร้อย

*หมายเหตุ

    ตัวอย่างน้ำแข็ง ควรรักษาสภาพการเป็นก้อนแข็งจนถึงห้องปฏิบัติการ ส่วนน้ำทุกชนิดให้ส่งถึงห้องปฏิบัติการโดยเร็ว  และรักษาระดับอุณหภูมิไว้ที่  20-30 องศาเซลเซียสไม่ควรให้ร้อนไปกว่านั้นเพราะอาจทำให้ผลการวิเคราะห์คลาดเคลื่อนได้

    ตัวอย่างน้ำที่ต้องการตรวจปริมาณโลหะ ควรใช้ภาชนะที่แช่ด้วยกรดไนตริก 10 %v/v มาก่อน

    ตัวอย่างน้ำที่ต้องการตรวจปริมาณฟลูออไรด์  ควรใช้ขวดพลาสติก

การนำส่งตัวอย่าง

1. ตัวอย่างที่เน่าเสียหรือเสื่อมสภาพง่าย เช่น อาหารสดหรืออาหารปรุงสำเร็จ เมื่อทำการสุ่มเก็บตัวอย่างและติดฉลากเรียบร้อยแล้วควรนำภาชนะที่บรรจุตัวอย่างนั้นใส่ในถุงพลาสติกที่สะอาดอีกชั้นหนึ่ง รัดปากถุงให้แน่นแช่น้ำแข็งเพื่อรักษาอุณหภูมิของอาหารไว้ที่ประมาณ 4 องศาเซลเซียส

อาหารประเภทแช่เยือกแข็งเช่น ไอศกรีม ควรแช่ในน้ำแข็งแห้ง ซึ่งจะช่วยไม่ให้อาหารเปลี่ยนสภาพก่อนการทดสอบ  นำส่งห้องปฏิบัติการโดยเร็วที่สุด  ควรมีการนัดหมายล่วงหน้าก่อนนำส่ง

2. ส่งตัวอย่างพร้อมแบบนำส่งตัวอย่างที่มีข้อมูลครบถ้วนชัดเจน  อ่านง่าย การทดสอบเพื่อประกอบการขออนุญาตขึ้นทะเบียนตำรับอาหาร ให้ผู้ผลิตควรติดต่อประสานงานกับกลุ่มงานคุ้มครองผู้บริโภคและเภสัชสาธารณสุข  สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดก่อนทุกครั้ง

แบบนำส่งตัวอย่าง

    การนำส่งตัวอย่างอาหารและน้ำอุปโภค บริโภค   สำหรับการตรวจสอบคุณภาพผลิตภัณฑ์   หรือเพื่อประกอบการขอขึ้นทะเบียนตำรับ  ให้ใช้แบบนำส่งตัวอย่างในภาคผนวก 2  หรือดาวน์โหลดจากเว็บไซต์ของศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ที่1 เชียงใหม่  

F 35 06 013/1 แบบนำส่งตัวอย่างอาหารและน้ำ

F 35 06 013/1 (E) FOOD TESTING REQUEST FORM

คลังความรู้